Doopsgezinde kerk

Wirdumerdijk 18 | 8911 CD Leeuwarden | 0582124073 | info@dgleeuwarden.org
Geschiedenis

Monumentale classicistische kerk zonder toren.

Vroeger stond hier een houten kerk. In 1680 vervangen door een stenen gebouw, dat in 1760 buiten gebruik werd gesteld en werd vervangen door het huidige gebouw. Uitbreiding 1850.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Doopsgezinde Kerk. Eenvoudig gebouw waarvan de ingang omlijst is met kolommen. Preekstoel. Orgel met Hoofdwerk en Bovenwerk, in 1786 gemaakt door J. Strumphler voor de Doopsgezinde Kerk "De Zon" in Amsterdam. In 1850 overgeplaatst naar Leeuwarden. In 1858 ingrijpend verbouwd door L. van Dam en Zonen.

Gebouwomschrijving SKKN

Uit bronnen blijkt dat er al in de zestiende eeuw Doopsgezinden woonden in Leeuwarden. Het stadsbestuur trad hard tegen hen op. Zo ging er in 1534 een schrijven uit van de stadhouder namens keizer Karel V, met daarin een waarschuwing tegen de zogenaamde Wederdopers. Hun leer stond op gespannen voet met die van de katholieke kerk. De stadhouder stuurde de overheid van Leeuwarden plakkaat op plakkaat met als doel de Wederdopers op te sporen en uit te roeien. Een aantal Wederdopers heeft dit aan den lijve ondervonden. De laatste was Reytse Aysesz van Oldeboorn, die in 1574 in Leeuwarden ter dood werd gebracht.
Na de Unie van Utrecht in 1580 is het bestuur van Friesland niet katholiek meer. Toch hebben ook de protestanten moeite met de wederdoop. Zij gaan met de wederdopers in debat over de 'ware leer'. Na een openbaar gesprek tussen een protestantse dominee en een Doopsgezinde voorganger achtte het stadsbestuur van Leeuwarden bewezen dat de leer van de Doopsgezinden niet deugde. Er volgden een aantal maatregelen die erop gericht waren het de Wederdopers zo moeilijk mogelijk te maken.
Ondanks de vervolgingen en problemen zijn er in de zestiende en zeventiende eeuw verschillende groepen Doopsgezinden actief in de stad. Van drie van hen is bekend dat zij beschikten over een kerkgebouw, ook wel Vermaning genoemd. Zo waren er de oude Vlamingen. Deze groepering is lange tijd de grootste geweest in Leeuwarden. Zij hadden een Vermaning in wat nu de Oude Vermaansteeg heet, bij de Waag. De Friezen gingen naar de Vermaning bij 'de plaets op 't Waltje': dit was een kaaspakhuis met bovenin een ruimte die als schuilkerk dienst deed. De Waterlandse Doopsgezinden vormden weer een andere tak in de stad. Zij kwamen uit een gebied in Noord-Holland dat tussen Alkmaar, Purmerend en Hoorn lag. Later verdween deze geografische band en ging de naam Waterlands staan voor een meer vooruitstrevende gemeenschap. Een bron uit 1631 vermeldt dat deze groep een vaste Vermaanplaats had. In dat jaar doet het stadsbestuur een verbod uitgaan tegen de bouw van een houten schuur op het land van Dirkje Atsma. De schuur komt er toch, dit tot ongenoegen van het bestuur van de stad. Dit houten gebouw krijgt een stenen opvolger in 1680. Het is niet met zekerheid te zeggen of dit gebouw op dezelfde plaats staat als de huidige kerk van de Doopsgezinden. In 1705 en 1758 gaan de verschillende groeperingen samen in de Verenigde Doopsgezinde Gemeente.
De kerkgebouwen van de Doopsgezinden mochten in deze tijd niet als zodanig herkenbaar zijn. Dit verandert in de Franse tijd wanneer er een scheiding optreedt tussen kerk en staat. Alle kerkgenootschappen krijgen voor de wet een gelijke status.

De huidige kerk is een zaalkerk uit 1760. In 1813, 1818 en 1832 werd het gebouw veranderd. In 1813 wordt er een orgel en preekstoel geplaatst in de kerk. Deze waren beide afkomstig uit De Zon, een Doopsgezinde kerk in Amsterdam. Bij de verbouwing van 1832 kreeg de ingangspartij van de kerk een classicistisch karakter. Ook het interieur van de kerk draagt een classicistisch stempel. Op vier zuilen rusten gedrukte tongewelven die een eveneens gedrukte koepel dragen. In 1832 kon de Doopsgezinde kerk een huis aan de Wirdumerdijk laten afbreken, waardoor de kerk vrij in het zicht kwam te liggen. Een hek sloot een klein binnenplein af.
In 1837 wijzigde men het interieur van de kerk. Bij de verbouwing in 1837 zijn rondom in de kerk eikenhouten lambriseringen geplaatst, met daarbij horende banken. In 1850 volgde een vergroting van het gebouw. Ook in 1889 en 1943 vonden er restauraties plaats. In 1952 zijn de kerkeraadskamer en leerkamers van de predikanten verbouwd.

Voorzieningen

Openingstijden

Iedere zaterdagmiddag van 14.00-16.00 uur open. Koffie en thee staan klaar, van harte welkom.